Zgorzelec - wiecej informacji

Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne miejsca o tej nazwie.

Współrzędne: 51°09'01" N 15°00'31" E51.1502778 15.0086111 (Zgorzelec)

Zgorzelec


Herb Zgorzelca	Flaga Zgorzelca

Gmina
- rodzaj

Zgorzelec
miejska

Założono

15,88 km²

Położenie

51° 09'01'' N
15° 00'31'' E

Liczba mieszkańców (2007)
- liczba ludności
- gęstość

32 730
2061 os./km²

Strefa numeracyjna
(do 2005)

Kod pocztowy

59-900 do 59-903

Tablice rejestracyjne

DZG

Położenie na mapie Polski

Zgorzelec

TERC10
(TERYT)

5020125021

SIMC10

0936546

Miasta partnerskie

Avion

Görlitz

Mirhorod

Nausa

Urząd miejski³

ul. Domańskiego 7
59-900 Zgorzelec
tel. 75 775-66-00; faks 75 775-64-21
(e-mail)

Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Strona internetowa miasta

Zgorzelec (grnłuż. Zhorjelc, dlnłuż. Zgórjelc cz. Zhořelec, niem. Görlitz ^?/i ) - miasto przygraniczne w województwie dolnośląskim, w polskiej części Górnych Łużyc, na prawym brzegu Nysy Łużyckiej, w Obniżeniu Żytawsko-Zgorzeleckim. Przed 1945 stanowiło prawobrzeżną część Görlitz. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa jeleniogórskiego.

Zgorzelec jest siedzibą dwóch gmin: gminy miejskiej (miasto Zgorzelec) i gminy wiejskiej oraz powiatu ziemskiego. Miasto należy do Związku Miast Polskich.

Według danych z 2006²¹, miasto miało 32 730 mieszkańców.

edytuj Geografia

Według danych z roku 2002⁶, średni dochód na mieszkańca wynosił 1234,76 zł.

edytuj Struktura powierzchni

Według danych z roku 2002⁶, Zgorzelec ma obszar 15,86 km², w tym:

użytki rolne: 40%
użytki leśne: 3%

Miasto stanowi 1,89% powierzchni powiatu.

edytuj Demografia

Zobacz więcej w osobnym artykule: Ludność Zgorzelca.

Dane z 30 czerwca 2004²:

Opis	Ogółem		Kobiety		Mężczyźni
jednostka	osób	%	osób	%	osób	%
populacja	33 278	100	17 422	52,4	15 856	47,6
gęstość zaludnienia (mieszk./km²)	2098,2		1098,5		999,7

edytuj Toponimika nazwy miasta

Pierwszą znaną nazwą Zgorzelca w dokumencie cesarza Henryka IV przekazującego z rąk pewnego banity dla biskupa miśnieńskiego Benona 8 łanów królewskich ziemi wraz z osadą Goreliz była Villa Goreliz.

edytuj Historia

Zobacz więcej w osobnych artykułach: Obóz jeniecki w Görlitz (1914-1919), Stalag VIII A, Układ zgorzelecki.

Zobacz też: Związek Sześciu Miast, Miejski Dom Kultury w Zgorzelcu, Tramwaje w Zgorzelcu, Most staromiejski Zgorzelec - Görlitz.

edytuj Kalendarium

okolice obecnego Zgorzelca początkowo zamieszkiwali Bieżuńczanie, wymienieni w połowie IX wieku w Geografie Bawarskim.
na przełomie X i XI w. gród Serbołużyczan zajęty i włączony do Polski wraz z Łużycami przez Bolesława I Chrobrego; po jego śmierci przejściowo pod panowaniem margrabiów brandenburskich, następnie Czech
1071 - pierwsza pisemna wzmianka o "villa goreliz" (Gorelic)
1076 - osada wraz ze wschodnią częścią Górnych Łużyc przyłączona do Czech

Zgorzelec - ul. Warszawska

1131 - powstał gród nad Nysą Łużycką z polecenia czeskiego księcia Sobiesława
1303 - prawa miejskie^[1]
1319 - 1329 - miasto pod panowaniem Henryka I Jaworskiego
1346 - 1815 - miasto-członek górnołużyckiego Związku Sześciu Miast
1377 - powstało oddzielne księstwo Görlitz utworzone przez króla czeskiego i cesarza niemieckiego Karola IV
1466 - pod panowaniem króla węgierskiego Macieja Korwina
1618 - 1648 - zniszczenia w czasie wojny trzydziestoletniej
1635 - 1815 - z Łużycami Górnymi we władaniu książąt saskich
1815 - po kongresie wiedeńskim włączony został do Prus i stał się częścią prowincji Śląsk (Schlesien),
od 1848 połączenie kolejowe z Węglińcem, od 1865 z Lubaniem i Jelenią Górą
w czasie II wojny światowej 1939–45 obóz dla jeńców — podoficerów i szeregowych różnej narodowości (Stalag VIII A), przez który wg szacunków przeszło ponad 100 tysięcy więźniów, a zginęło kilka tysięcy jeńców - głównie radzieckich i włoskich;
kwiecień 1945 - zacięte walki o sforsowanie Nysy Łużyckiej na północ od Zgorzelca w okolicach Toporów, miasto nie zostało dotknięte bezpośrednimi działaniami wojennymi. Wysadzenie wszystkich mostów na Nysie Łużyckiej przez oddziały SS
1945 - ustalenie granicy na Nysie Łużyckiej w wyniku czego prawobrzeżna część miasta zostaje włączona do Polski; wysiedlenie dotychczasowej ludności do Niemiec
1948 - data powstania obowiązującej nazwy miasta (zamiast Zgorzelice)
6 lipca 1950 podpisano tu układ zgorzelecki między PRL a NRD uznający formalnie granicę na Odrze i Nysie Łużyckiej
Po II wojnie światowej osiedlono tu (oraz w Policach w woj. zachodniopomorskim) dużą kolonię greckich i macedońskich uchodźców (głównie komunistycznych partyzantów), którzy szukali schronienia w Polsce po greckiej wojnie domowej 1946-1948. Łącznie ich liczba sięgała 14 tysięcy osób. Wielu z nich wróciło do Grecji po upadku dyktatury wojskowej i amnestii dla uczestników wojny.
Dziś w mieście odbywa się festiwal piosenki greckiej (→ Eleni) pod patronatem ambasady greckiej organizowany przez Nikosa (Nikolaosa) Rusketosa.
1959 - 1965 - niedaleko Zgorzelca zlokalizowano odkrywkową Kopalnię Węgla Brunatnego Turów oraz Elektrownię Turów.
1998 - 5 maja proklamowano powołanie wraz z Görlitz Europamiasta Zgorzelec/Görlitz (Europastadt Görlitz/Zgorzelec)
2004 - Görlitz wraz ze Zgorzelcem ubiegają się o przyznanie tytułu Europejskiej Stolicy Kultury (w 2006 roku przegrywają z Essen)

edytuj Ciekawostki

Barwy herbu i flagi Zgorzelca (niebiesko-żółte) są identyczne jak we fladze Górnych Łużyc, na terenie których Zgorzelec leży.

Most Staromiejski

Światową sławę zdobył Jakub Böhme (1575 - 1624), mieszkaniec Zgorzelca, mistyk, myśliciel i teolog, który zapoczątkował nowożytną filozofię niemiecką. Jego pierwsze dzieło jest znane pod tytułami Morgen Rothe im Auffgang lub Aurora, czyli Jutrzenka o poranku. 7 stycznia 2006 roku, z powodu zainteresowania Jakubem Böhme miasto, jak i sąsiednie Görlitz, odwiedził Nicolas Cage.
Przez Zgorzelec prowadzą szlak Via Regia oraz dwa szlaki pątnicze: Wielkopolska i Dolnośląska Droga św. Jakuba, które przez Most staromiejski łączą się z europejską siecią Camino de Compostela.
W 1945 roku, w wyniku ustalenia granicy na Nysie Łużyckiej stał się niezależną jednostką administracyjną. Wcześniej był wschodnim przedmieściem Görlitz.
Według Marcina Kromera małopolskie miasto Gorlice, zostało założone w XIV wieku przez osadników z Görlitz chociaż jest wiele innych hipotez dotyczących etymologii nazwy^[2].

edytuj Gospodarka i infrastruktura

edytuj Komunikacja

Zgorzelec leży na trasie europejskiej E40 , która łączy francuskie Calais z kazachskim Ridder. Jej elementami są biegnące od przejścia granicznego w Jędrzychowicach: autostrada A4 oraz biegnącą niemal równolegle do niej, na odcinku do Krzywej droga krajowa 4 . Na przecięciu tych dwóch dróg planowany jest węzeł autostradowy. Ważnym traktem komunikacyjnym jest również droga krajowa 30 łącząca Zgorzelec z Jelenią Górą. Ponadto przez samo miasto przebiega droga wojewódzka 317 oraz prowadząca do przejścia granicznego Bogatynia-Kunratice droga wojewódzka 352 . Miasto posiada jedną linię autobusową nr 50, obsługiwaną przez PPKS sp. z o.o. w Zgorzelcu. Dawniej miasto posiadało sieć tramwajową, planowana jest reaktywacja tego transportu miejskiego.

Przez Zgorzelec przebiegają dwie niezelektryfikowane linie kolejowe: E30 (stanowiąca część III Paneuropejskiego Korytarza Transportowego z Drezna do Lwowa) oraz linia 274 (Wrocław Świebodzki-Jelenia Góra-Görlitz). Na terenie miasta znajdują się dwie stacje kolejowe: Zgorzelec Miasto oraz Zgorzelec. Budynek dworca Miasto jest nieczynny, zdewastowany. Na terenie miasta znajdują się 3 wiadukty kolejowe oraz jeden drogowy.

edytuj Edukacja

LO im. Braci Śniadeckich w Zgorzelcu

przedszkola (8), szkoły podstawowe (3), gimnazja (4), szkoły średnie (4), szkoły wyższe (1), szkoły muzyczne (1)

edytuj Opieka zdrowotna

Na terenie miasta świadczenia zdrowotne zapewniają:

Wielospecjalistyczny Szpital im. Jana Pawła II SP ZOZ w Zgorzelcu (17 oddziałów specjalistycznych oraz 3 poradnie ogólne)
Niepubliczne Zakłady Opieki Zdrowotnej
Indywidualne praktyki lekarskie
apteki (12)

edytuj Handel

Sklepy wielkopowierzchniowe:
- Istniejące: Carrefour (Galeria Słowiańska), Kaufland, Real, Park Handlowy EDEN, Leroy Merlin
- Planowane lub w budowie: Centrum handlowo-rozrywkowe Plaza, Castorama
Mniejsze obiekty: m.in. Lidl, Rossmann, Plus, Biedronka (3), Komfort, Avans, Mix Electronics.

edytuj Kultura i sztuka

edytuj Architektura

Dom Jakuba Böhme przy ul. Daszyńskiego 12

Zabytki w mieście:

kościół pw. św. Bonifacego z 1929-30
Dom Kołodzieja - dom przysłupowy w pobliżu Reala
Przedmiescie Nyskie - zespół architektoniczny - najstarsza część Zgorzelca od XVII w
Wieża Ciśnień na ulicy św. Jana
Dworzec PKP Zgorzelec Ujazd
dawne dwory z XVIII w.
domy mieszkalne z XVIII/XIX w.
neoromański kościół pw. św. Jana Chrzciciela z 1905-1907
monumentalny gmach Miejskiego Domu Kultury, miejsce podpisania układu zgorzeleckiego
Dom Jakuba Boehme
wiadukt kolejowy na Nysie
Dom Studzienny na Placu Pocztowym
Kruczy Folwark - Dom Pomocy Społecznej na ulicy Przechodniej

Miejski Dom Kultury

edytuj Instytucje kulturalne

Miejski Dom Kultury, Biblioteka Miejska w Zgorzelcu, Państwowa Szkoła Muzyczna I i II stopnia, Muzeum Łużyckie, Młodzieżowa Orkiestra Mandolinistów, Grupa Teatralna "Widziadło", Dziecięcy Teatr Baśni.
W mieście działają dwa kina: "Grunwald" oraz "DKF PoZa".

edytuj Sport i rekreacja

Głównym obiektem sportowym jest Centrum Sportowo-Rekreacyjne, w którego skład wchodzą: dwa boiska do piłki nożnej, kompleks boisk o nawierzchni sztucznej, hala sportowa, basen kryty, basen odkryty, korty tenisowe, siłownia, sauna, gabinet odnowy biologicznej, hala sportowa przy ul. Traugutta.

edytuj Kluby i zespoły

edytuj Media lokalne

Gazeta Powiatowa - Dolny Śląsk
Gazeta Wojewódzka
zgorzelec.info
zinfo.pl
Telewizja Kablowa "Tomków"

W latach 90-tych istniało również Radio Frem (90.6 fm) oraz Zgorzelecka Telewizja Lokalna (ZTL).

edytuj Religia

Miasto posiada 5 parafii rzymskokatolickich, które obejmuje dekanat Zgorzelec. W mieście znajduje się także prawosławna parafia św. Równych Apostołom Konstantyna i Heleny, parafia luterańska, zbór zielonoświątkowy ARKA oraz zbór baptystów.